حسن حسن زاده آملى

12

تعيين سمت قبله و تشخيص ظهر حقيقى مدينه منوره به اعجاز رسول الله (ص) (فارسى)

قوس عرض بلد را به چندين طريق تحصيل مى كردند از آن جمله به طريق ارتفاع شمس ، هنگام وقوع آن به اول حمل و اول ميزان و وصول آن به دائره نصف النهار بلد مفروض ، چه مدار شمس در آن دو روز مدار معدل النهار است و قوس ارتفاع شمس در آن هنگام وصول به نصف النهار قوس غايت ارتفاع شمس است كه مساوى با تمام عرض بلد است و چون از 90 طرح گردد باقى قوس عرض بلد خواهد بود . و از آن جمله سهل تر از طريق مذكور به طريق ارتفاع قطب معدل النهار است كه قوس ارتفاع مساوى با خود عرض بلد است . و به طرق ديگر كه در كتب مبسوطه مسطور است و ما به اكثر آنها در كتاب دروس معرفة الوقت و القبله متعرض شده ايم . طول بلد فاصله آن تا مبدأ طول است خواه شرقى مبدأ طول باشد و خواه غربى آن و اغلب قدما مبدأ طول را از غايت نقطه غربى يعنى از جزيره فركه فرووهرو نيز مى نامند و يكى از جزائر خالدات در اقيانوس اطلس در سواحل آفريقا است ، مى گرفتند . طول غربى فر از گرنويج 18 درجه و 7 دقيقه و 5 ثانيه است و عرض شمالى آن 27 درجه و 45 دقيقه و 8 ثانيه است . قدما در تعيين طول بلاد بسيار در زحمت بودند ، مثلا